Stel dat het woord dat je gebruikt voor de overgang, bepaalt hoe zwaar je die overgang ervaart. Dat idee zit achter Konenki. Het is mijn nieuwste obsessie en ik moet het gewoon met je delen!

Misschien ken je de hippe termen Lagom en Hygge wel maar heb je nog nooit van Konenki gehoord. Konenki is het Japanse woord voor de menopauze.

Waar het woord menopauze is opgebouwd uit het Griekse men (maand) en pausis (stoppen, ophouden). Dus letterlijk: het einde van de maandelijkse cyclus. Betekend Konenki iets heel anders. Het bestaat uit drie Japanse tekens die zoiets betekenen als vernieuwing, jaren en seizoen, of energie. Geen einde van iets, maar een seizoen dat overgaat in een volgend seizoen.

Menopauze

Natuurlijk is menopauze maar een woord. Maar taal is niet zo onschuldig als het lijkt. De woorden die we gebruiken om iets te beschrijven heeft invloed op hoe we naar dat iets kijken. Als je een levensfase vooral beschrijft als iets dat stopt, eindigt of achteruitgaat, is het niet zo gek dat je die fase ook zo gaat ervaren. Maar als je het ziet als een overgang naar een nieuw seizoen, ontstaat er ruimte voor iets anders. Niet per se iets mooiers, wel anders.

De Japanse menopauze is niet idyllisch

Voordat we meteen vervallen in het idee dat in Japan de vrouwen geen last hebben van de overgang (ik heb zelf ervaren dat de hippe termen als Lagom en Hygge ook heel anders worden geïnterpreteerd door landen buiten Scandinavië), is het goed om een beetje te nuanceren.

Het is verleidelijk om er een mooi verhaal van te maken: “kijk eens hoe wijs de Japanners zijn, en hoe negatief wij in het Westen zijn.” Ik kom die framing dan ook in bijna ieder internetartikel over Konenki tegen, en dat klopt niet.

De Amerikaanse antropologe Melissa Melby, die al meer dan twintig jaar onderzoek doet in Japan, beschrijft in haar werk dat veel vrouwen in Japan Konenki inderdaad zien als een overgang naar een nieuw evenwicht, niet als het begin van een aftakeling. Maar ze is ook eerlijk over het feit dat de westerse, hormonale kijk op de overgang inmiddels ook in Japan is doorgedrongen.

Ook antropologe Jeanne Shea, die vergelijkend onderzoek deed naar hoe vrouwen in Azië over hun overgangsklachten praten, laat zien dat het beeld dat “Aziatische vrouwen nauwelijks last hebben” te kort door de bocht is. Zelfs tussen Japanse en Chinese vrouwen onderling zitten al duidelijke verschillen. Minder last hebben van de overgang is geen vaststaand cultureel gegeven. Het ligt, zoals altijd, ingewikkelder dan één woord.

Mindset in de overgang

Het is helaas niet zo dat als je het perfecte woord vindt voor de overgang al je klachten verdwijnen. Maar het is wel overduidelijk dat de manier waarop een cultuur over ouder worden denkt, bijdraagt aan hoe je het beleeft. De Amerikaanse gynaecologe Mary Jane Minkin, liet met haar onderzoek zien dat in samenlevingen waar een oudere vrouw als wijzer en waardevoller wordt gezien, overgangsklachten aanzienlijk minder zwaar beleefd werden. In samenlevingen waar ouder worden vooral met verval wordt geassocieerd, vielen de klachten juist zwaarder uit.

Het westerse beeld van een vrouw in de overgang

Omdat ik veel online lees en volg over de overgang, kom ik ook bepaalde beelden constant tegen op sociale media. Het zijn steeds dezelfde beelden: een vrouw die zichzelf helemaal kwijt is, die ineens woedend door het leven gaat, die haar emoties niet meer onder controle heeft. Of de zogenaamde fuck-it-fase: de vrouw die vanaf nu alles zegt wat ze denkt en voelt, en dat wordt verkocht als bevrijding.

Het scoort lekker, want mensen houden van uitersten. Maar wat ik er persoonlijk niet in zie, is wat daar dan precies bevrijdend aan is.

Ook als ik last heb van PMS, of geïrriteerd ben, probeer ik mezelf in de hand te houden. Niet omdat ik mezelf niet mag uitspreken. Integendeel. Maar gewoon omdat het fatsoenlijk is. Mijn gezin en de mensen om me heen kunnen er ook niets aan doen dat mijn hormonen schommelen. Waarom zou ik dan alles wat er in me opkomt zomaar naar buiten mogen gooien? En schiet ik een keer toch onterecht uit mijn slof, dan zeg ik sorry.

Dat lijkt misschien een ouderwets idee in een tijd waarin we elkaar vooral vertellen dat we beter onze grenzen moeten aangeven en alles mogen zeggen wat we denken.  Maar volgens mij kunnen die twee dingen prima naast elkaar bestaan.

Je mag veranderen, ontdekken wat je wel en niet meer wilt. Je mag grenzen stellen en andere keuzes maken. Maar je hoeft daarvoor niet ineens ongeremd alles te zeggen wat in je opkomt. Ik denk dat we vrouwen tekort doen als we onszelf maar twee opties geven: jezelf wegcijferen óf overal schijt aan hebben.

Er zit nogal wat ruimte tussen die twee.

De overgang

In Nederland zeggen we vaak de overgang in plaats van menopauze.

En dat vind ik een heel mooi woord. Je gaat van het ene naar het andere. Het zegt niet dat het één waardeloos is geworden. Het zegt alleen dat je ergens doorheen gaat. Dat ligt al best wel dichtbij Konenki.

Een overgang. Niet van vruchtbaar naar onvruchtbaar. Niet van jong naar oud. Niet van een vrouw die alles voor elkaar heeft naar een vrouw die zichzelf kwijt is. Gewoon van de ene fase van je leven naar de volgende. Niet het einde van iets, maar de ontdekking van wie je wordt.

Tot slot

Het begin van een nieuw seizoen. Een seizoen waarin jij jezelf beter leert kennen. Een seizoen met ruimte voor wijsheid, rust en zelfontwikkeling. Als jij kan kiezen: wil je deze nieuwe fase dan zien als iets dat stopt, of als een overgang naar iets anders?

Ik ben benieuwd wat jij zou kiezen. Heb jij voor jezelf een woord gevonden voor deze fase? Misschien wel één die je fijner vindt dan “overgang” of “menopauze”? Laat het me weten in een reactie hieronder, ik lees ze allemaal.